Η εξ ανατολών απειλή και οι δυνατοτητές μας

του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα

ΕισαγωγήΤο θέμα επιδέχεται πολλές επί μέρους προσεγγίσεις. Τις ακούτε άλλωστε καθημερινά. «ολιστικές» όμως προσεγγίσεις δεν γίνονται, επειδή έχουμε βουλιάξει στον «ταχτικισμό», στο «βλέποντας και κάνοντας». Ξεχνούμε ότι το σύνολο είναι στην πραγματικότητα κάτι παραπάνω από το άθροισμα των μερών. Βεβαίως οι επί μέρους προσεγγίσεις είναι αναγκαίες, για να βλέπουμε τα δέντρα, τη «μικροκλίμακα». Χρειάζεται όμως να βλέπουμε και το δάσος. Ποιο είναι το «δάσος» στο πρόβλημά μας με την Τουρκία; Ποια είναι η «μεγάλη κλίμακα»;

Χωρίς συνολικές προσεγγίσεις δεν μπορούμε να έχουμε εθνική στρατηγική, ούτε καν ενιαία καθημερινή πολιτική. Η ενιαία πολιτική και η προϋπόθεσή της η εθνική στρατηγική, βασίζονται σ’ αυτό που λέμε εθνικό συμφέρον. Το τι είναι εθνικό συμφέρον δεν καθορίζεται από τις ιδιορρυθμίες του ενός ή του άλλου πολιτικού προσώπου ή κόμματος, αλλά από την εθνική ταυτότητα. Η διαμόρφωση όμως της εθνικής ταυτότητας καθορίζεται από δυνάμεις παγκόσμιες και από δυνάμεις μεγάλου ιστορικού βάθους. Για να τις συλλάβουμε χρειαζόμαστε συνολικές προσεγγίσεις, για τις οποίες δεν είναι επαρκείς οι συνηθισμένες επιστήμες. Είναι θέμα φιλοσοφίας της ιστορίας. Την οποία βεβαίως ούτε καλλιεργούμε ούτε διδάσκουμε πουθενά. 

Το τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε και πώς θα το καθορίσουν οι συνηθισμένες μερικές προσεγγίσεις. Το τι όμως πρέπει να θέλουμε μπορούν να το καθορίσουν μόνο οι συνολικές προσεγγίσεις.

Θα σας παρουσιάσω λοιπόν εδώ μια απόπειρα συνολικής προσέγγισης. Θα ξεκινήσω διερωτώμενος: α) Ποια είναι η ευρύτερη ιστορική ολότητα στην οποία ανήκουν τα δύο έθνη και προς τα πού αυτή κατευθύνεται; β) Πώς διαμορφώνεται η ελληνική και η τουρκική ταυτότητα; γ) Ποια είναι η βαθύτερη φύση των μεταξύ τους σχέσεων; Και θα κλείσω με τη διατύπωση των πιθανών συμπερασμάτων.

Α. Η περιέχουσα ολότητα
Υπάρχει περιέχουσα ολότητα. Είναι ο σύγχρονος παγκόσμιος πολιτισμός. Παγκόσμιος = κυρίαρχος σε κάθε χώρα. Και στην Ελλάδα. Και στην Τουρκία. Είναι ο κοινός πολιτισμικός παρονομαστής μεταξύ των πιο διαφορετικών εθνών και λέγεται νεωτερικότητα. Εξόφθαλμη όψη του: ο καπιταλισμός. Κατά βάθος όμως είναι μια πολιτισμική παράδοση, ένα ανθρωπολογικό καλούπι, μέσα από το οποίο φτιάχνεται ο νεωτερικός τύπος ανθρώπου. Ο τύπος αυτός είναι το άτομο και το καλούπι του η νεωτερική εξατομίκευση.

Εκ κατασκευής ο νεωτερικός ατομικισμός δημιουργεί κοινωνικό πρόβλημα. Θεμελιώθηκε στην υπόθεση ότι η εναρμόνιση των ανταγωνιστικών ατομικών επιδιώξεων διασφαλίζεται αυτόματα από το σύστημα της αγοράς. Αποδείχθηκε όμως πολύ γρήγορα ότι χωρίς ειδικό σύστημα κοινωνικής παρέμβασης, είναι αδύνατο να διασφαλιστεί η κοινωνική συνοχή. Έτσι προέκυψε ο νεωτερικός κολεκτιβισμός, με κύρια μορφή τον σοσιαλισμό, ως λύση στο κοινωνικό πρόβλημα. Ήταν η οραματική διέξοδος της νεωτερικότητας. Όπου όμως πήραν την εξουσία οι σοσιαλιστές εγκατέστησαν τελείως ανελεύθερα συστήματα κρατικού καπιταλισμού. Το φάρμακο αποδείχτηκε χειρότερο από την αρρώστια,
η συνέχεια: